Γιατι ολα γινονται για μια Ελενη.
Ελένη (Γεωργιος Σεφερης)
οικείν Απόλλων, όνομα νησιωτικόν
Σαλαμίνα θέμενον της εκεί χάριν πάτρας.
…………………………………………………
ΕΛΕΝΗ: Ουκ ήλθον ες γην Τρωάδ’, αλλ’ είδωλον ην.
…………………………………………………
ΆΓΓΕΛΟΣ:Τι φης;
Νεφέλης άρ’ άλλως είχομεν πόνους πέρι;
ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ, ΕΛΕΝΗ
“Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες”.Αηδόνι ντροπαλό, μες στον ανασασμό των φύλλων,
συ που δωρίζεις τη μουσική δροσιά του δάσους
στα χωρισμένα σώματα και στις ψυχές
αυτών που ξέρουν πως δε θα γυρίσουν.
Τυφλή φωνή, που ψηλαφείς μέσα στη νυχτωμένη μνήμη
βήματα και χειρονομίες· δε θα τολμούσα να πω φιλήματα·
και το πικρό τρικύμισμα της ξαγριεμένης σκλάβας.”Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες”.
Ποιες είναι οι Πλάτρες; Ποιος το γνωρίζει τούτο το νησί;
Έζησα τη ζωή μου ακούγοντας ονόματα πρωτάκουστα:
καινούργιους τόπους, καινούργιες τρέλες των ανθρώπων
ή των θεών· η μοίρα μου που κυματίζει
ανάμεσα στο στερνό σπαθί ενός Αίαντα
και μιαν άλλη Σαλαμίνα
μ’ έφερε εδώ σ’ αυτό το γυρογιάλι. Το φεγγάρι
βγήκε απ’ το πέλαγο σαν Αφροδίτη·
σκέπασε τ’ άστρα του Τοξότη, τώρα πάει νά ‘βρει
την καρδιά του Σκορπιού, κι όλα τ’ αλλάζει.
Πού είν’ η αλήθεια;
Ήμουν κι εγώ στον πόλεμο τοξότης·
το ριζικό μου, ενός ανθρώπου που ξαστόχησε.
Αηδόνι ποιητάρη,
σαν και μια τέτοια νύχτα στ’ ακροθαλάσσι του Πρωτέα
σ’ άκουσαν οι σκλάβες Σπαρτιάτισσες κι έσυραν το θρήνο,
κι ανάμεσό τους -ποιος θα το ‘λεγε- η Ελένη!
Αυτή που κυνηγούσαμε χρόνια στο Σκάμαντρο.
Ήταν εκεί, στα χείλια της ερήμου· την άγγιξα, μου μίλησε:
“Δεν είν’ αλήθεια, δεν είν’ αλήθεια” φώναζε.
“Δεν μπήκα στο γαλαζόπλωρο καράβι.
Ποτέ δεν πάτησα την αντρειωμένη Τροία”.
Με το βαθύ στηθόδεσμο, τον ήλιο στα μαλλιά, κι αυτό το ανάστημα
ίσκιοι και χαμόγελα παντού
στους ώμους στους μηρούς στα γόνατα·
ζωντανό δέρμα, και τα μάτια
με τα μεγάλα βλέφαρα,
ήταν εκεί, στην όχθη ενός Δέλτα. Και στην Τροία;
Τίποτε στην Τροία – ένα είδωλο.
Έτσι το θέλαν οι θεοί.
Κι ο Πάρης, μ’ έναν ίσκιο πλάγιαζε σα νά ηταν πλάσμα ατόφιο·
κι εμείς σφαζόμασταν για την Ελένη δέκα χρόνια.
Μεγάλος πόνος είχε πέσει στην Ελλάδα.
Τόσα κορμιά ριγμένα
στα σαγόνια της θάλασσας στα σαγόνια της γης·
τόσες ψυχές
δοσμένες στις μυλόπετρες, σαν το σιτάρι.
Κι οι ποταμοί φουσκώναν μες στη λάσπη το αίμα
για ένα λινό κυμάτισμα για μια νεφέλη
μιας πεταλούδας τίναγμα το πούπουλο ενός κύκνου
για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη.
Κι ο αδερφός μου; Αηδόνι αηδόνι αηδόνι,
τ’ είναι θεός; τι μη θεός; και τι τ’ ανάμεσό τους;
“Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες”.
Δακρυσμένο πουλί, στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη
που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα,
άραξα μοναχός μ’ αυτό το παραμύθι,
αν είναι αλήθεια πως αυτό ειναι παραμύθι,
αν είναι αλήθεια πως οι ανθρώποι δε θα ξαναπιάσουν
τον παλιό δόλο των θεών· αν είναι αλήθεια
πως κάποιος άλλος Τεύκρος, ύστερα από χρόνια,
ή κάποιος Αίαντας ή Πρίαμος ή Εκάβη
ή κάποιος άγνωστος, ανώνυμος, που ωστόσο
είδε ένα Σκάμαντρο να ξεχειλάει κουφάρια,
δεν το ‘χει μες στη μοίρα του ν’ ακούσει
μαντατοφόρους που έρχουνται να πούνε
πως τόσος πόνος τόση ζωή
πήγαν στην άβυσσο
για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη.
TEUCER: …in sea-girt Cyprus, where Apollo bade me live, I built
the city of Salamis in memory of my homeland.
…………………………………………………………………..
HELEN: It was not I went to Troy, but an image.
…………………………………………………………………..
MESSENGER: What? Were all our pains then for a cloud?
“You cannot sleep in Platres for the nightingales”.
Shy nightingale, hidden among whispering leaves,
you bring the echoing coolness of the forest
to the sundered souls and bodies
of those who know there can be no return.
Blind voice, fumbling in the dark of memory
for footsteps, gestures, what I dare not call kisses,
and the slave-woman’s sullen anger.
“You cannot sleep in Platres for the nightingales”.
Where is Platres? Does anybody know this island?
All my life I’ve heard strange names,
new places, the latest foolishness
of men or gods;
my fate, weaving
between the final sword-thrust of some Ajax
and another Salamis,
brought me to this sea-coast.
The moon
rises out of the sea like Aphrodite,
covering Sagittarius, then seeks
the heart of Scorpio, changing everything.
Where is truth?
I too was an archer in those wars,
my fate that of a man whose arrow strayed.
Nightingale, songsmith,
on such a night as this by the shores of Proteus’ sea
the Spartan slave-women heard your song and wept,
and among them (who would have guessed it) Helen!
She, whom we sought for years along Scamander’s banks.
There on the desert’s cusp I touched her and she spoke to me:
“Lies”, she cried, “lies,
“I never stepped into the blue-prowed ship,
never trod glorious Ilium”.
Deep-girdled, sun-dappled hair, that long body,
shadows, smiles everywhere
on shoulders thighs knees,
the flaring skin, and those eyes
with their great lashes
- all there, on the bank of the Delta.
And in Ilium?
In Ilium, nothing – a simulacrum.
So the gods wished it.
And Paris embraced a shadow as if it had been flesh and blood,
while for ten long years we butchered one another over Helen.
Greece haemorrhaged.
So many bodies thrown
to the jaws of the sea, to the jaws of the earth:
so many souls
flung between the millstones like grains of wheat.
And blood bubbling up through river mud,
for a flaxen wave for a passing cloud
a butterfly’s wingbeat a swandown’s drift
all for an empty tunic, a Helen.
And what of my brother?
Nightingale nightingale nightingale,
what is a god? What’s not a god? What falls between the two?
“You cannot sleep in Platres for the nightingales”.
Sad bird,
on sea-girt Cyprus
which I was promised in memory of my homeland,
I landed alone with this fable,
if indeed it is a fable,
if it is true that men will never again
fall into the gods’ ancient snare;
if it is true
that in ages to come another Teucer,
some other Ajax Hecuba or Priam
or someone perhaps nameless, unknown, who yet
has seen Scamander heave with corpses,
will be spared the words
of messengers coming to say
that so much suffering so many lives
went spinning into the abyss
all for an empty tunic, for a Helen.
From Log Book, III (1955)
Translated from the Greek by John Stathatos
(unpublished)
βρηκα τη μεταφραση εδω
